Μαθήματα Ρομανές
Όπως αναφέρεται στην ενότητα “Ταυτότητα & Ιστορία”, η ομάδα Αμαλινόγλωσσα δημιουργήθηκε το χειμερινό εξάμηνο 2024–2025, μέσα από τη συνεργασία της ομάδας Ημερο-λόγια Γλωσσικού Τοπίου με την δασκάλα μας Γεωργία Καλπαζίδου. Στόχος μας ήταν η δημιουργία μιας ομάδας συν-εκ-μάθησης της ελληνικής Ρομανί, με έμφαση τόσο στη γλώσσα όσο και στα κοινωνικά και πολιτισμικά συγκείμενα στα οποία αυτή εμφανίζεται ή απουσιάζει.
Στα μαθήματα, συμμετείχαμε ως μαθήτριες 8 από τα 17 μέλη της ομάδας Ημερο-λόγια Γλωσσικού Τοπίου, δημιουργώντας, μαζί με τη δασκάλα μας, μία ομάδα Ρομά και μη Ρομά γυναικών, με διαφορετικές ακαδημαϊκές ιδιότητες (απόφοιτες, μεταπτυχιακές φοιτήτριες, υποψήφιες διδάκτορες και μέλος ΔΕΠ) και γλωσσικά ρεπερτόρια. Οι πρώτες μας γλώσσες είναι κυρίως τα ρομανί και τα ελληνικά, ενώ όλες γνωρίζουμε περισσότερες από μία γλώσσες, με κοινή την αγγλική.
Η μαθησιακή διαδικασία επικεντρώθηκε στη διάλεκτο Αρλί, όπως ομιλείται στον Δενδροπόταμο Θεσσαλονίκης, και αποτέλεσε το σημείο εκκίνησης για τη γνωριμία μας με τη Ρομανί γλώσσα και τον πολιτισμό των Ρομά κοινοτήτων στο ελληνικό πλαίσιο.
Η δομή των μαθημάτων
Τα μαθήματα πραγματοποιήθηκαν σε διάστημα τεσσάρων μηνών, από τον Οκτώβριο του 2024 έως τον Ιανουάριο του 2025. Οι συναντήσεις μας λάμβαναν χώρα κάθε Παρασκευή, 11:00–13:00, διαδικτυακά μέσω της πλατφόρμας Google Meet. Η ομάδα συνδεόταν από διαφορετικές πόλεις και χώρες [Βόλο, Θεσσαλονίκη, Αθήνα και Tilburg (Ολλανδία)], γεγονός που ενίσχυσε τον πολυτ(ρ)οπικό και διαγλωσσικό χαρακτήρα του εγχειρήματος. Βασικός στόχος των μαθημάτων ήταν η εκμάθηση της διαλέκτου Αρλί, αλλά και η ουσιαστική επαφή με τον πολιτισμό και την κουλτούρα των Ρομά κοινοτήτων στον ελλαδικό χώρο.
Θεματικές και παιδαγωγικές πρακτικές
Το πρόγραμμα των μαθημάτων δεν περιορίστηκε στη γραμματική και στον σχηματισμό της γλώσσας. Αντιθέτως, αναπτύχθηκε γύρω από ένα ευρύ φάσμα θεματικών, που περιλάμβαναν:
- την ιστορία της Ρομανί και τα βασικά χαρακτηριστικά της,
- τις διαφορετικές διαλέκτους,
- τον πολιτισμό των Ρομά κοινοτήτων,
- τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις που τις συνοδεύουν,
- καθώς και κοινωνικούς και εκπαιδευτικούς προβληματισμούς σε πολλαπλά επίπεδα.
Ξεκινήσαμε με εισαγωγή στο βασικό λεξιλόγιο και απλούς διαλόγους, αξιοποιώντας το εκπαιδευτικό υλικό που προετοίμαζε η δασκάλα μας για κάθε συνάντηση. Η θεωρητική προσέγγιση της γλώσσας συνδυάστηκε με διαγλωσσικά παιχνίδια, διαδραστικές πρακτικές και επιτόπια εξάσκηση, ώστε η νέα γνώση να εφαρμόζεται άμεσα. Όπου κρινόταν απαραίτητο, δινόταν επιπλέον έμφαση και υποστήριξη και εκτός μαθημάτων.
Επαφή με τις διαλέκτους της Ρομανί
Στο πλαίσιο των μαθημάτων πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις με φυσικές ομιλήτριες διαφορετικών διαλέκτων της Ρομανί, οι οποίες ζουν και δραστηριοποιούνται σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Μέσα από αυτές τις συναντήσεις ήρθαμε σε επαφή με τη διάλεκτο της Φλώρινας, τη Μπατσόρι στην Αθήνα και τα βλαχογύφτικα στην Αλεξανδρούπολη, αποκτώντας μια πιο σφαιρική εικόνα της γλωσσικής ποικιλομορφίας της Ρομανί.
Παρακολούθηση ντοκιμαντέρ και ο ομαδικός αναστοχασμός
Σημαντικό μέρος των μαθημάτων αποτέλεσε η παρακολούθηση ντοκιμαντέρ σχετικών με τις Ρομά κοινότητες στην Ελλάδα. Η διαδικασία περιλάμβανε την ομαδική παρακολούθηση και τη συστηματική συζήτηση αναφορικά με το τι μας έκανε εντύπωση, ποια νέα ερωτήματα προέκυψαν, τι μάθαμε και πώς συνδέεται το περιεχόμενο με τα μαθήματα, νέες ιδέες και προβληματισμούς.
Παράλληλα, η δασκάλα μας μοιραζόταν μαζί μας πλούσιο υποστηρικτικό υλικό, όπως βιβλία, άρθρα, λεξικά, αφίσες, ηχητικά ντοκουμέντα διαφορετικών διαλέκτων, τραγούδια, ποιήματα, καθώς και χρήσιμους συνδέσμους και ιστοσελίδες, που ενίσχυσαν τόσο τη μαθησιακή διαδικασία όσο και την προσωπική μας διερεύνηση.
Δράσεις εκτός “τάξης”
Η μαθησιακή εμπειρία των Αμαλινόγλωσσων επεκτάθηκε και πέρα από το πλαίσιο των μαθημάτων. Ενδεικτικά, συμμετείχαμε στην παρουσίαση του παιδικού παραμυθιού της Γεωργίας Καλπαζίδου «Η Αερινή μ’ ένα όχι για σπαθί» στο 10ο Δημοτικό Σχολείο Αλιβερίου Νέας Ιωνίας (Βόλος). Παρακολουθήσαμε τη δραματοποίηση του παραμυθιού μέσα από τη θεατρική παράσταση από τα παιδιά της Γ΄ Δημοτικού και συμμετείχαμε στη δραστηριότητα για τη διεκδίκηση ορίων μέσα από την κατασκευή χαρταετού μαζί με τα παιδιά. Παράλληλα, πραγματοποιήσαμε συζητήσεις για μελλοντική συνεργασία με το σχολείο και το Παράρτημα Ρομά Αλιβερίου.
Προβληματισμοί και ανοιχτά ερωτήματα
Οι συναντήσεις μας αποτέλεσαν χώρο διαρκούς προβληματισμού, τον οποίο συνεχίζουμε να καλλιεργούμε. Μεταξύ άλλων, συζητήσαμε ζητήματα όπως:
- Γραπτότητα → πώς γράφουμε μία προφορική, μέχρι στιγμής, γλώσσα; Χρησιμοποιούμε λατινικό, ελληνικό ή το διεθνές αλφάβητο μεταγραφής;
- Δικαίωμα στην εκπαίδευση → προσβασιμότητα / στερεότυπα και προκαταλήψεις, τι συμβαίνει στην πραγματικότητα;
- Κοινωνικός αποκλεισμός και ένταξη στην εκπαιδευτική διαδικασία
- Διάδοση της ρομανί χωρίς φίλτρα στιγματισμού → με ποιον τρόπο μπορούμε να προσφέρουμε εμείς ως Αμαλινόγλωσσα;
Τα Μαθήματα Ρομανές αποτέλεσαν για εμάς μια συλλογική εμπειρία συν-εκ-μάθησης, ανταλλαγής γνώσεων και ιδεών, συζήτησης και επαναπροσδιορισμού της σχέσης μας με την πολυγλωσσία, την διαγλωσσικότητα, την εκπαίδευση, την κοινωνική και γλωσσική δικαιοσύνη.
